Vietnamese 
English 
Chiều ngày 17/7/2026, tại Trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà, Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo quốc gia 515), đã chủ trì buổi làm việc nghe Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (Viện Hàn lâm) báo cáo về công nghệ giám định ADN. Tham dự buổi làm việc có Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia 515, cùng lãnh đạo các Bộ và đại diện các đơn vị giám định ADN gồm Viện Pháp y Quân đội, Viện Pháp y Quốc gia, Viện Khoa học hình sự.
Về phía Viện Hàn lâm, tham dự có GS. TS. Chu Hoàng Hà, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm, kiêm Thành viên Ban Chỉ đạo quốc gia 515, PGS. TS. Phí Quyết Tiến, Viện trưởng Viện Sinh học, TS. Hoàng Hà, Phó trưởng Ban Khoa học và Công nghệ, TS. Trần Trung Thành, Giám đốc Trung tâm giám định ADN, Viện Sinh học và TS. Lê Hoàng Đức, Văn phòng Viện Hàn lâm.
Báo cáo tại buổi làm việc, GS.TS. Chu Hoàng Hà, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, đã trình bày tổng quan về các công nghệ giám định ADN đang được áp dụng trong công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Theo GS.TS. Chu Hoàng Hà, công nghệ đang được sử dụng trong giám định ADN hài cốt liệt sĩ tại Việt Nam chủ yếu dựa vào chỉ thị ADN trên hệ gen ty thể. Tuy nhiên, do ADN ty thể chỉ di truyền theo dòng mẹ và có tính đa hình hạn chế, khả năng phân biệt giữa các cá thể không cao. Thực tế đối khớp với cơ sở dữ liệu ADN ty thể của thân nhân do Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (C06), Bộ Công an quản lý đã ghi nhận trường hợp dữ liệu ADN ty thể của một hài cốt liệt sĩ trùng khớp với dữ liệu ADN thân nhân của nhiều gia đình khác nhau. Do đó, việc sử dụng chỉ thị ADN ty thể nếu không có các thông tin thực chứng hỗ trợ sẽ không đủ cơ sở để xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
GS. TS. Chu Hoàng Hà cho biết, trong thời gian qua, Chính phủ đã giao Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam làm đầu mối tiếp nhận và triển khai Dự án ODA “Nâng cao năng lực giám định hài cốt trong chiến tranh thông qua hợp tác phát triển, chuyển giao công nghệ và tiếp nhận trang thiết bị, hóa chất, vật tư tiêu hao” do Chính phủ Hoa Kỳ tài trợ, với sự hỗ trợ kỹ thuật của Ủy ban Quốc tế về Người mất tích (ICMP). Viện Sinh học được giao chủ trì nghiên cứu, phát triển công nghệ giám định ADN thế hệ mới dựa trên sự kết hợp giữa công nghệ giải trình tự gen thế hệ mới (NGS) và phân tích các chỉ thị đa hình nucleotide đơn (SNP).
Theo GS. TS. Chu Hoàng Hà, công nghệ giám định ADN thế hệ mới đặc biệt phù hợp với các mẫu hài cốt liệt sĩ đã bị phân hủy nặng do chỉ cần phân tích các đoạn ADN rất ngắn (50-70 bp). Công nghệ này sử dụng phương pháp giải trình tự gen thế hệ mới (NGS) kết hợp bộ chỉ thị FORCE gồm 5.422 SNP trên hệ gen nhân, bao gồm các chỉ thị nhận dạng cá nhân, nguồn gốc tổ tiên, đặc điểm hình thái và quan hệ huyết thống. Đến nay, dự án đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Các nhà khoa học Việt Nam và quốc tế đã tối ưu thành công hai quy trình tách chiết ADN dành riêng cho mẫu hài cốt phân hủy nặng tại Việt Nam, nâng hiệu suất thu hồi ADN nhân lên tới 80%. Đồng thời, hệ thống giải trình tự gen thế hệ mới đã được thiết lập và vận hành thử nghiệm, cho phép giải trình tự đồng thời nhiều mẫu, thu nhận hơn 5.000 chỉ thị SNP phục vụ phân tích định danh theo cả dòng cha và dòng mẹ. Hệ thống phân tích dữ liệu và thuật toán so sánh đối khớp cũng đã được xây dựng, cho phép xác định quan hệ huyết thống ở khoảng cách tới 4 thế hệ.
Trong năm 2025, công nghệ NGS-SNP đã được áp dụng thực tế tại Nghĩa trang liệt sĩ Trà Lĩnh (Cao Bằng). Từ 58 mẫu hài cốt đủ điều kiện thu mẫu, đã tách chiết thành công ADN và thu được dữ liệu SNP đủ điều kiện để so sánh đối khớp của 54/58 mẫu, đạt tỷ lệ 93%. Trên cơ sở dữ liệu thu được, đã so sánh khớp với thân nhân từ 14 gia đình liệt sĩ và đã xác định được danh tính của 05 hài cốt liệt sĩ.
Trong năm 2026, quy trình công nghệ giám định ADN tiếp tục được triển khai trên quy mô lớn hơn tại Nghĩa trang liệt sĩ Giồng Riềng (An Giang). Đây được xem là đợt đánh giá thí điểm quan trọng nhằm khẳng định hiệu quả của công nghệ khi triển khai trên diện rộng.
Về phương án triển khai công nghệ mới, GS. TS. Chu Hoàng Hà đề xuất đầu tư, nâng cấp đồng bộ hạ tầng cho các cơ sở giám định thuộc Viện Hàn lâm, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và Bộ Y tế với công suất 10.000 mẫu/năm/cơ sở. Đối với thân nhân, Viện Hàn lâm đề xuất triển khai áp dụng công nghệ xử lý vi mảng (microarray) đối với mẫu sinh phẩm thân nhân, tích hợp chỉ thị SNP vào ngân hàng gen thân nhân liệt sĩ. Viện Hàn lâm cũng đề xuất chủ trì xây dựng chương trình và tổ chức đào tạo, chuyển giao công nghệ, phát triển đội ngũ cán bộ kỹ thuật cho các đơn vị liên quan, với thời gian đào tạo, chuyển giao, làm chủ công nghệ khoảng 06 tháng đến 01 năm, bảo đảm hình thành được lực lượng có đủ năng lực làm chủ và triển khai thường xuyên công nghệ giám định ADN thế hệ mới.
Tại cuộc họp, đại diện các đơn vị tham dự cuộc họp đều đánh giá cao kết quả nghiên cứu, làm chủ công nghệ giám định ADN thế hệ mới (NGS-SNP) của Viện Hàn lâm, đồng thời bày tỏ mong muốn sớm được tiếp nhận, chuyển giao quy trình công nghệ và hỗ trợ đào tạo từ Viện Hàn lâm để triển khai đồng bộ trong công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Phát biểu kết luận buổi làm việc, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà ghi nhận và đánh giá cao Viện Hàn lâm đã chủ động nghiên cứu, tiếp nhận công nghệ thông qua dự án ODA, tổ chức thử nghiệm bài bản, nghiêm túc, trách nhiệm và tâm huyết để làm chủ công nghệ giám định ADN thế hệ mới (NGS-SNP). Kết quả bước đầu đã khẳng định đây là công nghệ tiên tiến, hiện đại, có nhiều ưu thế vượt trội, phù hợp với điều kiện mẫu hài cốt liệt sĩ đặc thù của Việt Nam, mở ra hướng tiếp cận mới trong xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Đồng thời, Phó Thủ tướng cũng ghi nhận những đóng góp của các đơn vị đang thực hiện công tác giám định ADN hài cốt liệt sĩ cùng các lực lượng liên quan đã kiên trì, bền bỉ thu thập dữ liệu, lấy mẫu sinh phẩm của thân nhân liệt sĩ trong nhiều năm qua.
Trên cơ sở báo cáo của Viện Hàn lâm, ý kiến của các Bộ và các đơn vị giám định ADN, Phó Thủ tướng thống nhất chủ trương tiếp cận và áp dụng đồng bộ công nghệ giám định ADN thế hệ mới (NGS-SNP) tại bốn cơ sở giám định là Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Viện Pháp y quân đội (Bộ Quốc phòng), Viện Khoa học hình sự (Bộ Công an) và Viện Pháp y Quốc gia (Bộ Y tế). Phó Thủ tướng cũng giao Viện Hàn lâm chủ trì xây dựng chương trình đào tạo, tập huấn và chuyển giao công nghệ cho các đơn vị giám định trong vòng 06 tháng đến 01 năm. Bên cạnh việc triển khai công nghệ mới, Phó Thủ tướng chỉ đạo tiếp tục duy trì song song phương pháp giám định ADN hiện tại để đảm bảo sự liên tục trong xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Phó Thủ tướng cũng lưu ý các bộ, ngành khẩn trương xây dựng, hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về liệt sĩ và thân nhân liệt sĩ. Theo báo cáo của Cục C06, Bộ Công an, hiện vẫn còn khoảng 145.000 trường hợp liệt sĩ chưa xác định được thân nhân để thu thập mẫu sinh phẩm phục vụ đối chiếu ADN. Vì vậy, cùng với việc ứng dụng công nghệ giám định ADN thế hệ mới, việc tiếp tục cập nhật, chuẩn hóa và hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia sẽ là nền tảng quan trọng để nâng cao hiệu quả xác định danh tính hài cốt liệt sĩ trong giai đoạn tới.
