Tàu Viện sĩ Lavrentyev và dấu ấn hợp tác khoa học biển Việt Nga

 

Trong khuôn khổ hợp tác giữa Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VAST) và Phân viện Viễn Đông thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Nga (FEB RAS), các chuyến khảo sát biển chung là một hoạt động nổi bật, gắn nghiên cứu thực địa với trao đổi chuyên môn và phát triển năng lực nghiên cứu. Viện Các Khoa học Trái đất thuộc VAST và Viện Hải dương học Thái Bình Dương mang tên Viện sĩ V.I. Ilychev thuộc FEB RAS là những đơn vị trực tiếp phối hợp triển khai các hoạt động này.

 

Phương tiện phục vụ các hải trình là tàu nghiên cứu khoa học “Akademik M.A. Lavrentyev”, mang tên Viện sĩ Mikhail A. Lavrentyev (1900–1980), nhà toán học và cơ học Liên Xô. Tàu cho phép triển khai phối hợp nhiều phương pháp nghiên cứu về địa vật lý, địa chất, thủy âm, địa hóa khí, địa vi sinh, hải dương học, thủy quang học và môi trường biển. Khả năng khảo sát liên ngành tạo điều kiện để các nhóm nghiên cứu tiếp cận đối tượng từ nhiều góc độ, kết nối dữ liệu về đáy biển với các đặc trưng của môi trường nước.

 

Hai chuyến khảo sát LV88 năm 2019 và LV100 năm 2025 là những dấu mốc đáng chú ý. Cùng khảo sát dọc rìa lục địa Việt Nam, hai hải trình cách nhau sáu năm tạo điều kiện kế thừa các tuyến, trạm nghiên cứu, đồng thời bổ sung điểm quan trắc và nội dung khảo sát. Nguồn tư liệu thu thập qua các đợt giúp mở rộng cơ sở nghiên cứu về địa chất, địa vật lý, tài nguyên và môi trường biển; đồng thời đặt ra yêu cầu chuẩn hóa dữ liệu để có thể đối chiếu, phân tích và khai thác lâu dài.

 

Quá trình cùng làm việc trên biển cũng tạo cơ hội để các nhà khoa học hai nước trao đổi kinh nghiệm, tiếp cận phương pháp và thiết bị nghiên cứu. Từ việc thiết kế khảo sát, đo đạc đến lấy mẫu và phân tích, sự phối hợp ấy góp phần bồi đắp năng lực chuyên môn, tăng cường hiểu biết và thắt chặt sự gắn kết giữa các nhóm nghiên cứu. Đây là nền tảng để quan hệ hợp tác được duy trì qua từng nhiệm vụ cụ thể.

 

 

Một chuyến khảo sát khép lại cũng là lúc bắt đầu quá trình xử lý, chuẩn hóa, lưu trữ và phân tích dữ liệu, mẫu vật. Giá trị khoa học của hải trình được phát huy khi những tư liệu này tiếp tục được khai thác trong các nghiên cứu chuyên sâu, công bố khoa học và chương trình nghiên cứu tiếp nối. Vì vậy, xây dựng hệ thống dữ liệu có khả năng tích hợp, đối chiếu và sử dụng lâu dài là yêu cầu quan trọng để chuyển kết quả thực địa thành tri thức phục vụ nghiên cứu và quản lý tài nguyên, môi trường biển.

 

Đối với Việt Nam, hợp tác quốc tế trong nghiên cứu biển còn có ý nghĩa nâng cao năng lực trong nước. Việc tham gia sâu vào toàn bộ quá trình nghiên cứu, từ xây dựng câu hỏi khoa học, lựa chọn phương pháp đến xử lý dữ liệu và công bố kết quả, giúp các nhà khoa học từng bước tăng khả năng chủ động triển khai những nhiệm vụ mới. Hiệu quả hợp tác vì thế cần được nhìn nhận cả ở kết quả của từng chuyến đi và năng lực nghiên cứu được tích lũy sau mỗi hải trình.

 

Định hướng này phù hợp với Nghị quyết số 20-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh; Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; cùng Nghị quyết số 59-NQ/TW của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới. Đặt trong mối liên hệ đó, hợp tác khoa học biển là một hướng cụ thể để kết nối nguồn lực quốc tế với phát triển năng lực nghiên cứu trong nước, phục vụ yêu cầu phát triển bền vững.

 

Ngày 12/12/2025, trong khuôn khổ Diễn đàn Khoa học và Giáo dục Việt Nam – Liên bang Nga, VAST, FEB RAS và Bộ Khoa học và Giáo dục Đại học Liên bang Nga đã ký Lộ trình hợp tác nghiên cứu biển giai đoạn 2026–2035. Lộ trình tạo cơ sở để duy trì hoạt động khảo sát và phát triển các hướng nghiên cứu chung có tính liên tục. Trên nền tảng đó, VAST định hướng tiếp tục hỗ trợ các chương trình nghiên cứu trên vùng biển Việt Nam, thúc đẩy xây dựng và khai thác cơ sở dữ liệu biển, đồng thời tăng cường phối hợp với các đối tác Nga. Từ những hải trình trên tàu Viện sĩ Lavrentyev, dấu ấn hợp tác được nối dài bằng tri thức tích lũy và năng lực nghiên cứu ngày càng được bồi đắp, góp phần phục vụ mục tiêu xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh.